Hygiëne is een belangrijk onderdeel van het thema Fysieke veiligheid. Het onderwerp Hygiëne maakt geen onderdeel uit van het themacertificaat Fysieke veiligheid. Toch is het belangrijk hier als school aandacht aan te besteden. Zo zijn veel infecties te voorkomen door handen wassen.

In tijden van het coronavirus is het thema hygiëne extra belangrijk. Vooral omdat het een nieuw virus betreft, waar nog niemand afweerstoffen tegen opgebouwd heeft. Hier leest u hoe u als school aandacht kunt besteden aan hygiëne, zowel de persoonlijke hygiëne als om hygiënisch te kunnen werken.

Waarom aandacht voor Hygiëne

Als een school zich houdt aan een aantal normen, wordt het risico op het verspreiden van infectieziekten onder de leerlingen en medewerkers beperkt. Daarbij is het afweersysteem van met name jonge kinderen volop in ontwikkeling. Via anderen en doordat ze materialen en toiletten gezamenlijk gebruiken, komen ze vaker in contact met allerlei ziekteverwekkers. Soms hebben ze daar nog weinig weerstand tegen opgebouwd en zijn daarom een kwetsbare groep. Hoe ouder de leerling is, hoe meer afweerstoffen hij heeft opgebouwd en hoe sterker zijn afweersysteem is geworden. Tegen het einde van de puberteit is het afweersysteem meestal ‘volgroeid’.

Wat kan de school doen?

Hygiënemaatregelen zijn noodzakelijk om (onnodige) overdracht van ziektekiemen tegen te gaan en schadelijke gevolgen tot een minimum te beperken. Infecties verspreiden zich ook wanneer er nog geen ziekteverschijnselen zichtbaar zijn. Als u aandacht besteedt aan hygiëne verkleint u de risico’s op ziektes. Denk aan bewust hygiënisch gedrag zoals handen wassen op de juiste momenten.

Omdat een leerling of medewerker infecties al kan verspreiden in de fase waarin hij/zij zelf nog geen ziekteverschijnselen vertoont, zijn goede hygiënemaatregelen noodzakelijk. Op scholen vindt overdracht van ziektekiemen op verschillende manieren plaats:

  • Via de handen. 
  • Via de lucht in de groep (huidschilfers of stof). 
  • Via druppels: bijvoorbeeld bij niezen, hoesten, spugen of kwijlen. 
  • Bloed-bloed contact: bij bijt- of krabincidenten. 
  • Nauw onderling contact: bij spelen of andere activiteiten met nauw contact tussen kinderen onderling of tussen kinderen en medewerkers. Veelvuldig hand-mond contact kan ook zorgen voor overdracht van ziektekiemen.  
  • Voedsel en/of water: door besmette producten te eten en drinken. 
  • Voorwerpen: bijvoorbeeld spelmaterialen. 
  • Dieren: via (huis)dieren en insecten. 

Het is verstandig dat u in grote lijnen de afspraken over hygiëne opneemt in het beleid. Daarbij is het belangrijk dat beroepskrachten kennis hebben over hygiënisch gedrag, zich bewust zijn van hun voorbeeldgedrag en dat zij de leerlingen bewust laten worden van de normen rond hygiëne (handen wassen, hoesten met hand voor de mond). Daarnaast neemt u maatregelen om de schoolomgeving zo schoon mogelijk te houden. Tot slot is het van belang dat u op tijd ziekteverschijnselen bij kinderen signaleert en passende maatregelen neemt om meer zieken zo veel mogelijk te voorkomen. 

In de hygiënerichtlijn voor basisscholen staat wat een school kan doen om verspreiding van infectieziekten te verkleinen. Het doel van de richtlijn is dat elke medewerker moet hygiënisch kunnen werken. In het document staan richtlijnen en normen beschreven over hygiëne, schoonmaak, ziektebeelden en randvoorwaarden die direct te maken hebben met de uitvoering van het werk. Kijk ook op de checklist gezondheidsrisico’s om te zien hoe jullie als school aan de richtlijn voldoen.

Door te werken aan de pijlers Educatie, Signaleren, Schoolomgeving en Beleid werkt de school op een goede manier aan het thema Hygiëne. De Gezonde School-adviseur van uw regionale GGD kan u helpen bij de uitvoering van activiteiten rond het thema Hygiëne. De school kan voor dit thema geen themacertificaat behalen.

  • Oefen het handen wassen met de leerlingen. Youtube.nl: RIVM filmpje over handen wassen.
  • Leer leerlingen hoest- en niesdiscipline:
    • Hoest of nies niet in de richting van een ander.
    • Draai het hoofd weg of buig het hoofd.
    • Houd bij hoesten of niezen bij voorkeur de binnenkant van de elleboog voor de mond. Gebruik eventueel een papieren zakdoek.
    • Handen gebruikt bij hoesten, niezen of neus afvegen? Was de handen direct met zeep.
  • Maak schoonmaakroosters.
  • Wees alert op ziektesymptomen.
  • Informeer ouders over het handen wassen en de hoest- en niesdiscipline, zodat zij dat thuis ook met het kind kunnen oefenen.
  • Informeer ouders over afspraken rondom ziekte.
  • Neem een kijkje op de Toolkit Hygiëne van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (onder andere voor scholen).